Địa Tạng Phi Lai Tự tọa lạc tại thôn Ninh Trung, xã Liêm Sơn, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam, chỉ cách Hà Nội khoảng gần 70km. Chùa có thế ngai vàng, lưng tựa núi, hai bên là tả thanh long, hữu bạch hổ. Về quy mô, chùa có Tam bảo, nhà thờ tổ, nơi thờ Đức Ông, và đức Thánh hiền, nhà ở, giảng đường, nhà khách, nơi ở của phật tử.

Ngôi chùa nhìn từ trên cao.

Nằm giữa rừng thông xanh mát, Địa Tạng Phi Lai Tự mang trong mình vẻ đẹp bình yên và thanh tịnh, hài hòa giữa kiến trúc truyền thống và thiên nhiên hoang sơ. Bao quanh chùa là những hàng thông cao vút, rì rào trong gió, tạo nên một không gian tĩnh lặng, lý tưởng cho những ai muốn tìm kiếm sự an nhiên và thanh thản trong tâm hồn. Từ xa nhìn lại, chùa hiện lên như một bức tranh thủy mặc, hài hòa giữa cảnh sắc núi rừng, khiến bất kỳ ai cũng phải dừng chân chiêm ngưỡng.

Chùa Địa Tạng Phi Lai nằm trong khuôn viên rợp bóng cây.

Tên gọi "Phi Lai" của chùa không chỉ khơi dậy sự tò mò mà còn chứa đựng câu chuyện lịch sử sâu sắc cùng ý nghĩa tâm linh đặc biệt. Theo truyền thuyết, vào thế kỷ XVII, vua Tự Đức trong một lần đến ngôi chùa cổ này để cầu tự, khi rời đi đã thốt lên hai chữ "Phi Lai," mang hai hàm ý: "có thể quay trở lại" hoặc "không trở lại." Từ sự kiện này, ngôi chùa được đặt tên là Địa Tạng Phi Lai Tự, biểu tượng cho ý nghĩa cao cả và sâu xa trong tín ngưỡng.Trong giáo lý Phật giáo, cái tên "Phi Lai" còn mang ý nghĩa gắn liền với sự hiện diện vĩnh hằng của Đức Địa Tạng Vương Bồ Tát – vị Bồ Tát đại diện cho lòng từ bi vô hạn và sự che chở đối với chúng sinh. Tên gọi này không chỉ thể hiện sự kính ngưỡng mà còn truyền tải thông điệp về sự giác ngộ và bảo vệ tâm linh trong đời sống của con người.

Trụ trì Địa Tạng Phi Lai tự (chùa Đùng Hà Nam) là Đại Đức Thích Quang Minh. Trụ trì chùa cho biết, với thông điệp mỗi lần gọi tên là một lần đánh thức bản nguyện của Bồ Tát Địa Tạng trong chính mỗi con người, biết lựa chọn cách nghĩ cho người và lối sống vì mọi người.

Địa Tạng Phi Lai Tự ban đầu được gọi là chùa Đùng, là một trong những ngôi chùa cổ nhất Việt Nam, được xây dựng từ thế kỷ X. Với quy mô lớn lên tới khoảng 120 gian, chùa từng là trung tâm tín ngưỡng quan trọng của khu vực. Đây không chỉ là nơi nhân dân đến dâng hương cầu nguyện mà còn là điểm dừng chân của nhiều vua chúa qua các triều đại để thực hiện các nghi lễ tâm linh.

Một dấu mốc quan trọng gắn liền với chùa là sự kiện vào thế kỷ XVII khi vua Tự Đức về đây để cầu con. Sau buổi lễ, vua đã thốt lên hai chữ "Phi Lai," mang hàm ý sâu sắc: "có thể quay trở lại hoặc không." Từ đó, chùa được đổi tên thành Địa Tạng Phi Lai Tự, với ý nghĩa rằng nơi đây luôn có sự hiện diện của Đức Địa Tạng Vương Bồ Tát, hoặc nơi nào không có Ngài thì nơi đó thành Phật.

Chùa Địa Tạng Phi Lai được xây dựng từ thế kỷ X.

Trải qua thời gian dài và những biến cố lịch sử, chùa Địa Tạng Phi Lai Tự dần rơi vào tình trạng xuống cấp nghiêm trọng, gần như bị lãng quên. Tuy nhiên, vào năm 2015, chùa đã được Đại đức Thích Minh Quang phát tâm phục dựng. Quá trình này không chỉ tái hiện lại diện mạo cổ kính của chùa mà còn khôi phục giá trị tâm linh và lịch sử quan trọng của một di sản hàng nghìn năm tuổi. Kiến trúc của chùa Địa Tạng sau khi phục dựng kết hợp hài hòa giữa vẻ đẹp cổ kính và không gian tự nhiên. Các công trình như chính điện, tam bảo và khu vườn đều được thiết kế theo phong cách truyền thống, giữ nguyên tinh thần của ngôi chùa cổ.

Ngày nay, Địa Tạng Phi Lai Tự không chỉ là địa điểm du lịch tâm linh Hà Nam mà còn là nơi để mọi người tìm về sự bình an trong tâm hồn. Ngôi chùa thu hút hàng nghìn du khách mỗi năm, trở thành biểu tượng của sự hòa quyện giữa giá trị lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng Phật giáo.

Cây cầu gỗ nhỏ xinh.

Để khám phá hết những điểm đến tại chùa, bạn không thể chỉ dành 1 ngày mà có thể đi hết được. Bởi muốn khám phá tất cả các dãy núi của chùa phải mất đến cả ngày, còn trèo từ chân núi lên đỉnh núi cao nhất nơi có vườn ổi, nhãn… mất khoảng 2h đồng hồ.

Nếu muốn trải nghiệm lên đỉnh núi bạn phải đi theo đường suối và phải thật kiên trì bởi có những đoạn bạn sẽ phải leo lên bằng dây thừng, có những đoạn phải cúi khom người chui qua một hang dài chỉ cao 1m và còn nhiều điều bất ngờ đặc biệt khác chờ bạn tự mình khám phá qua con đường này.

Chùa có gần 20 điểm dừng chân khác nhau trên con đường lên tới đỉnh núi. Các vườn thiền có thể là trải đá trắng, có vườn thiền là thảm cỏ xanh rì, có vườn thiền lại là những viên gạch cổ khắc họa tiết rồng thời Lý. Bên cạnh đó còn có những không gian thưởng trà, nằm võng, ghế đã để ngắm toàn bộ không gian chùa từ trên cao.

Tại khuôn viên chùa có nhiều vườn trái cây và vườn khoa khác nhau xung quanh các dãy núi chùa. Nơi đây còn có các loại cây dùng làm thuốc chữa bệnh, thảo dược để tắm, rau rừng để ăn lẩu…Chúng được chăm sóc bởi và cả tạo thường xuyên bởi các sư và các bác người dân. Tại chân núi, chùa có xây dựng một nhà trồng nấm khoảng 20m2 để cung cấp lương thực sạch cho các bữa lẩu chay hoặc để làm ruốc.

Đặc biệt với những bạn thích đọc sách thì ở đây có rất nhiều đầu sách chủ yếu với nội dung nuôi dưỡng và trưởng dưỡng tâm hồn, sách được đặt trên kệ bao phủ kín các bức tường. Với không gian yên tĩnh chắc chắn những cuốn sách sẽ giúp chúng ta thấy được nhiều điều ý nghĩa khi đến đây. Với những ai thích yên tĩnh có thể thưởng trà tại các phòng trà khác nhau ở chùa hay ngắm phong lan ở phía sau nhà thờ tổ.